Cookies esenciales
Siempre activasNecesarias para el funcionamiento básico del sitio: sesión, carrito de compras, autenticación y preferencias de accesibilidad. No pueden desactivarse.
Fundamentos de Neurofarmacología
Fundamentos de neurofarmacología ofrece una introducción completa, clara y científicamente rigurosa al estudio de las sustancias que actúan sobre el sistema nervioso. A partir de los principios de la farmacocinética y la farmacodinamia, el lector explora la organización y funcionamiento de los sistemas de neurotransmisión más relevantes, así como su relación con la conducta, la emoción y los procesos cognitivos.
En esta obra, el doctor Oscar Galicia y los especialistas que participan analizan de forma integrada los principales sistemas neuroquímicos —dopaminérgico, serotoninérgico, glutamatérgico, gabaérgico, cannabinoide y opioide— y explica cómo su modulación da origen tanto a efectos terapéuticos como a fenómenos complejos como la adicción, la tolerancia y el síndrome de abstinencia.
A diferencia de otros textos, cada capítulo articula la base neurobiológica, el mecanismo de acción de las sustancias y sus efectos conductuales y clínicos, permitiendo una comprensión global sin fragmentar la información.
Acerca de los autores . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Prólogo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1. Farmacocinética y farmacodinamia . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Óscar R. Galicia Castillo, Mario Buenrostro Jáuregui y César Hernández Guerrero
CONCEPTOS GENERALES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
FARMACOCINÉTICA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
Absorción . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
Distribución . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
Biotransformación (metabolismo) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Eliminación . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
FARMACODINAMIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Especificidad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Afinidad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
Eficacia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Índice terapéutico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
Potencia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Interacción farmacológica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
Vías de administración . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2. Dependencia, tolerancia y abstinencia . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Óscar Galicia Castillo y Florencia Mata Esquiviaz
¿POR QUÉ ADICCIÓN? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
CONSUMO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
ADICCIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
DEPENDENCIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
ALOSTASIS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
TOLERANCIA FARMACOLÓGICA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
SÍNDROME DE ABSTINENCIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
DESINTOXICACIÓN Y REHABILITACIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
NUEVA NOMENCLATURA FARMACOLÓGICA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3. Neurobiología del sistema dopaminérgico . . . . . . . . . . . . .
Jesús Armando Mata Luévanos, María I. Florencia Mata Esquiviaz y Alejandro Tapia de Jesús
HISTORIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
SISTEMA DOPAMINÉRGICO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
CARACTERÍSTICAS QUÍMICAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
SÍNTESIS Y DEGRADACIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
RECEPTORES DOPAMINÉRGICOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
SISTEMAS DE NEUROTRANSMISIÓN DOPAMINÉRGICA . . . . . . . . . . . . . . . 46
SISTEMA MESOCORTICAL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
TRASTORNOS RELACIONADOS CON EL SISTEMA MESOCORTICAL . . . . . . . . 50
TRASTORNO DEL ESPECTRO AUTISTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
TRASTORNO POR DÉFICIT DE ATENCIÓN CON HIPERACTIVIDAD . . . . . . . . 51
SISTEMA MESOLÍMBICO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
SISTEMA NIGROESTRIATAL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
SISTEMA TUBEROINFUNDIBULAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
FARMACOLOGÍA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
Cocaína . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Anfetamina y metanfetamina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
Metilfenidato . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
4. Sistema adrenérgico e implicaciones neuroconductuales . . .
Hugo Sánchez Castillo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
GENERALIDADES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
RECEPTORES ADRENÉRGICOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
RECEPTORES α-ADRENÉRGICOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
RECEPTORES β-ADRENÉRGICOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
LOCALIZACIÓN DE LOS RECEPTORES ADRENÉRGICOS . . . . . . . . . . . . . . . 74
PRINCIPALES ALTERACIONES CLÍNICAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
5. Sistema serotoninérgico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
Óscar R. Galicia Castillo y César Hernández Guerrero
HISTORIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
RECEPTORES DE SEROTONINA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
Receptor 5-HT1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
Receptor 5-HT2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
Receptor 5-HT3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
Receptor 5-HT4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
Receptor 5-HT5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
Receptor 5-HT6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
ALUCINÓGENOS, PSICODÉLICOS O ENTEÓGENOS . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
DIETILAMIDA DEL ÁCIDO LISÉRGICO (LSD25) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
PSILOCIBINA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
MESCALINA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
AYAHUASCA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96
3,4-METILENDIOXIMETANFETAMINA (MDMA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
6. Sistema de neurotransmisión glutamatérgica . . . . . . . . . . . 107
Citlalli Netzahualcoyotzi Piedra, Elizabeth Bautista, Eleazar Ramírez Hernández
y Lucy Camberos-Luna
SISTEMA GLUTAMATÉRGICO Y SISTEMA NERVIOSO . . . . . . . . . . . . . . . . 107
METABOLISMO DEL GLUTAMATO: SÍNTESIS, DEGRADACIÓN
Y TRANSPORTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
TRANSPORTE EN LA MEMBRANA PLASMÁTICA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
TRANSPORTE VESICULAR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
RECEPTORES DE GLUTAMATO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
RECEPTORES IONOTRÓPICOS DE GLUTAMATO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
Receptor NMDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
Receptor AMPA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
Receptor kainato . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
RECEPTORES A GLUTAMATO DE TIPO METABOTRÓPICO . . . . . . . . . . . . . 115
SISTEMA GLUTAMATÉRGICO Y PLASTICIDAD SINÁPTICA . . . . . . . . . . . . . 116
EXCITOTOXICIDAD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Accidente cerebrovascular isquémico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
Epilepsia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
Enfermedad de Alzheimer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
Esclerosis lateral amiotrófica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
Enfermedad de Huntington . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
Esquizofrenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
Trastorno bipolar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
KETAMINA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
7. Sistema gabaérgico . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Óscar Galicia Castillo, Laura Cantú Sánchez y Flor Mata Esquiviaz
GABA COMO NEUROTRANSMISOR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
RECEPTORES DE GABA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
SISTEMA GABAÉRGICO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
ALCOHOL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Síndrome de abstinencia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Dependencia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144
INHALABLES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
8. Sistema cannabinoide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
María Elena Guadalupe Chávez Hernández y Óscar Galicia Castillo
INTRODUCCIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151
SISTEMA CANNABINOIDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152
RECEPTORES CANNABINOIDES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
FUNCIONES DEL SISTEMA CANNABINOIDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
MARIHUANA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157
CANNABIDIOL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160
EFECTOS ADVERSOS RELACIONADOS CON EL CONSUMO
DE CANNABINOIDES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
USOS MEDICINALES DE LOS CANNABINOIDES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
9. Sistema opioide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Alejandro Tapia de Jesús, Mario Buenrostro Jáuregui, Óscar Galicia Castillo
INTRODUCCIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
RECEPTORES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
Receptores μ (OP3/MOR) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
Receptores δ (OP1/DOR) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
Receptores κ (OP2/KOR) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
Receptores ORL-1 (OP4/NOP) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
LIGANDOS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
SEÑALIZACIÓN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
MECANISMO DEL DOLOR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
MECANISMO DE RECOMPENSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
NEUROTOXICIDAD DE LOS OPIOIDES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
FÁRMACOS Y DROGAS DE ABUSO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
Morfina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
Heroína . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
Fentanilo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
TRATAMIENTO PARA LA ADICCIÓN DE LOS OPIOIDES . . . . . . . . . . . . . . . 183
REFERENCIAS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
Índice . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189
Figuras . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .